|
Aborygeni
Słowo Aborygen pochodzi z łaciny i znaczy „człowiek żyjący od zawsze”. Sami Tubylcy wolą nazywać siebie Koori. Aborygeni są podobni do mieszkańców południowych terenów centralnej Azji. Mają ciemną karnację, duże głowy, szerokie nosy i kręcone włosy.
Aborygeni zasiedlili Australię w ciągu 30 tysięcy lat koczowania. Ich cywilizacja uważana jest za najstarszą na świecie. Prawdopodobnie przedostali się na te tereny z Azji około 40-65 tysięcy lat temu.
Przed przybyciem na kontynent australijski Europejczyków żyło tutaj 300 tysięcy Aborygenów, którzy zgrupowani byli w 250 plemionach. Każde z nich miało własne terytorium, język, wierzenia i tradycję. Budowali oni szałasy z gałęzi, krzewów, kory eukaliptusów i trawy spinifex w pobliżu zbiorników wodnych. Często zmieniali swoje siedziby, gdy kończyły się zapasy żywności. Byli całkowicie uzależnieni od środowiska. Ich gospodarka opierała się na zbieractwie, łowiectwie i rybołóstwie. Aborygeni nie znali rolnictwa ani hodowli. Najczęściej polowali na kangury, posomy, wombaty i ptactwo. Przysmakiem było mięso z długoszyich żółwi. Do polowania używano włóczni z kamiennymi grotami. W niektórych plemionach myśliwi porozumiewali się językiem migowym podczas tropienia zwierzyny. Kobiety zbierały dzikie rośliny, jagody, orzechy, którymi uzupełniały mięsną dietę. Posiłki spożywano zawsze w grupie, upieczone mięso dzielono według ról społecznych.
Grupa plemienna dzieliła się na moiety i klany. Aborygeni mieli silne poczucie jedności ale np. dzieci z różnych klanów nie mogły bawić się wspólnie. Starsze dzieci uczyły młodszych tańców i pieśni oraz przekazywały najważniejsze mity w uproszczonych wersjach.
Chłopcy w wieku 11-12 lat byli rytualnie namaszczani krwią. Między 10 a 16 rokiem życia musieli uczestniczyć w wędrówkach inicjacyjnych, pozostając od kilku dni do kilku miesięcy w buszu. Byli oni poddawani różnym próbom m.in. milczenia, głodu, pragnienia, wytrzymałości na ból. Podczas wyprawy mieli prawo do bezkarnego wstępu na obce tereny, uczyli się etykiety w kontaktach z innymi plemionami, dowiadywali się o ceremoniach i poznawali sakralne miejsca. Po powrocie miała miejsce ceremonia obrzezania symbolizująca dorosłość. Wówczas mężczyzna otrzymywał czuringę. Uroczystość ta angażowała całą plemienną społeczność. Ważnym jej elementem było „panowanie nad ogniem”. Chłopcy wpatrywali się z bliska w ogień aż ulegali oszołomieniu, po czym obsypywano ich rozżarzonymi węglami i okadzano.
Dziewczęta w okresie dojrzewania wyprowadzano na miesiąc do buszu, gdzie starsza krewna uczyła je życia. Potem okadzone, umyte i przystrojone sprowadzano do obozu, gdzie czekali przyszli mężowie.
Do innych tradycji należało przewiercanie przegrody nosowej około 9-10 roku życia chłopcom i dziewczynkom (za pomocą szpikulca ze zwierzęcej kości, zaostrzonego patyka czy ostrza dzidy), a także wybijanie jednego lub dwóch górnych siekaczy przy użyciu kamienia, oszczepu, kija. Powstałą dziurę uważano za symbol ciemnej chmury deszczowej. Wierzono, że osoby z wybitymi zębami po śmierci będą piły czystą wodę.
W relacjach partnerskich mężczyzna miał pełną kontrolę nad kobietą, która była jemu obiecywana jeszcze zanim się urodziła, stąd znaczne różnice wieku. Dziewczynki wychodziły za mąż w wieku 10-14 lat, mężczyźni natomiast nie żenili się poniżej 30 roku życia. Swatem był mężczyzna, który dokonywał obrzezania. Ceremonia ślubna była prosta – para młoda wspólnie rozpalała ognisko i podtrzymywała ogień. Nie było zakazów odnośnie pożycia przedmałżeńskiego, ale w niektórych plemionach zabijano nieślubne dzieci zaraz po ich urodzeniu. Funkcjonował jeden zakaz – niedopuszczalne były związki kazirodcze. Mężczyzna mógł mieć kilka kobiet. Miał on prawo pożyczania żony gościowi bez jej zgody. Mąż mógł w każdej chwili rozstać się z żoną, odwrotnie było trudniej. Kiedy umierała żona mężczyzna miał obowiązek poślubić jej niezamężną siostrę, gdy umierał mąż wdowa była przekazywana bratu lub najbliższemu krewnemu zmarłego (tzw. lewirat). Im więcej mężczyzna miał dzieci tym większym cieszył się poważaniem. Do zadań kobiety należała budowa chaty, rozkładanie obozowiska, noszenie ciężkich przedmiotów, robienie sieci, łowienie ryb, zbieranie roślin. Mąż zajmował się polowaniem, wyrobem broni i ochraniał rodzinę. Starsi mężczyźni byli strażnikami tradycji i autorytetami w zakresie wzorców zachowań.
Szaman – bulyagutttuk, mabari, mekigar; mężczyzna rzadziej kobieta nie wyróżniał się z grupy strojem czy zachowaniem. Do jego obowiązków należało m.in.: udzielanie rad, mediacje, przepowiadanie przyszłości, leczenie, zaklinanie deszczu, zapobieganie działaniu złych mocy. Potrafił on odczytywać znaki jak przełamana gałązka, opadający liść, wir powietrza, krzyk ptaka. Miał umiejętności wizjonerskie i telepatyczne, widział świat duchów. Potrafił spowodować chorobę i zabić na odległość za pomocą wskaźnika z kości udowej kangura lub zmarłego szamana.
Aborygeni wierzyli w życie pozagrobowe. Większość z nich uważała, że człowiek ma dwie dusze – realną, która podlega reinkarnacji i drugą, która po śmierci może wniknąć w ciało innej osoby lub straszyć w buszu. Kiedy ktoś umierał wokół niego gromadzili się bliscy, którzy śpiewali pieśni.
„Epoka Snu” (Altjeringa, Tjukurpa)
Według aborygeńskich wierzeń świat istniał od zawsze, ziemia była niezmierzoną równiną, pozbawioną światła i życia. Gdy nadeszła Epoka Snu pojawiły się ogromne istoty, pół ludzie, pół zwierzęta o różnych kształtach, przodkowie-stwórcy, którzy rozpoczęli długą wędrówkę. Zaczął się kształtować krajobraz, jeziora, rzeki, lasy, góry, doliny, pustynie, powstawały żywe organizmy, które te miejsca zamieszkały. Kiedy przodkowie ukończyli pracę zastygli w postaci formacji skalnych. Są oni odpowiedzialni za cykl życia i śmierci, pogodę, rośliny i zwierzęta.
Wydarzenia z Epoki Snu zostały przedstawione w malowidłach i rytach skalnych w wielu rejonach Australii. Najstarsze datowane są na 28 tysięcy lat wstecz. Popularnymi motywami były kompozycje figuralne i zwierzęce oraz abstrakcyjne wzory geometryczne zbudowane z kropek i linii. Charakterystyczny był styl „rentgenowski” inspirowany szamańskimi wizjami i snami. Obecnie wierzenia nadal są przekazywane w rytualnych tańcach i ceremoniach, poprzez pomalowanie ciała w określone wzory, gesty i zachowania.
Święta miejsca: Uluru, Mount Conner, jezioro Eyre, Olgas, nizina Nullarbor.
Wierzenia Aborygenów są w znacznej mierze wiedzą tajemną, przekazywaną ustnie w trakcie inicjacji, potem stopniowo poszerzaną. Jest to bardzo skomplikowany system, bogowie wspólni dla kilku czy wszystkich plemion mają różne imiona i przybierają przeróżne formy.
Najważniejsi bogowie:
- Biame (Baiame, Bhaiami, Bhiahmee, Biam, Boyma, Byamee), Praojciec, człowiek z łysą głową i nogami emu; stworzył zwierzęta, a po nich człowieka z drewna, gliny i swoich odchodów.
- Tęczowy Wąż (Akurra, Bolung, Kunmanggur, Ngalyod, Ungud, Wallanganda, Wonambi), odegrał ważną rolę w kształtowaniu krajobrazu; dawca życia; opiekun rytuałów szamańskich związanych z uzdrawianiem chorych; niekiedy przybiera postać błyskawicy i zapowiada deszcze monsunowe.
- Gunabibi (Ganabuda, Kunapipi, Mumuna, Muttinga), Wielka Matka, Pramatka, Matka Płodności, stara, wiecznie ciężarna kobieta; z jej łona wyszli pierwsi przodkowie i ludzie; odnawia świat ludzi, zwierząt i roślin.
- Bunjil (Bundhil, Bunyil, Pundjel), Stary Wódz, Nasz Ojciec, Starzec na Niebie, według niektórych plemion to on ukształtował ziemię, stworzył drzewa, zwierzęta i ludzi; ustanowił prawa według których mieli żyć ludzie; dobry i łaskawy; nadzoruje przestrzeganie praw plemiennych, odbywanie ceremonii i rytuałów.
- Ngurunderi (Martummere, Narroondarie, Nurundere, Nurunduri), potężny mężczyzna, wysoki starzec; nauczyciel ludzi, podzielił ziemię między klany, ustanowił święta i rytuały, podarował ludziom narzędzia.
- Daramulun (Daramulan, Daramulum, Dharramaalan), według niektórych plemion uważany za twórcę zwierząt i ludzi; poszczególnym plemieniom powiedział, jakim językiem mają mówić; wyposażył szamanów w magiczne moce; patron inicjacji.
Totemizm jest jednym z głównych wierzeń Aborygenów. Zakłada on istnienie pokrewieństwa między ludźmi i ich totemam. W Czasie Snu totemami mogły być gwiazdy, zwierzęta, rośliny, elementy krajobrazu, części ciała. Gdy totemem było zwierzę lub roślina człowiek, który się od niego wywodził nie mógł go spożywać, złamanie tego zakazu mogło prowadzić do śmierci. Wyróżniono kilka systemów totemicznych: totemizm płci – każda płeć miała roślinę lub zwierzę opiekuńcze, totemizm moiet – przedstawiciele każdej połowy plemienia spełniali określone funkcje podczas rytuałów totemicznych, totemizm klanowy – członkowie stanowili jedną dużą rodzinę, totemizm lokalny, narodzin – oparte były na związkach z miejscem. Istota totemizmu sprowadza się do idei pokrewieństwa pewnej grupy ludzi z określonym gatunkiem zwierzęcym lub roślinnym. Obrzędy totemiczne miały na celu magiczne zwiększenie populacji totemu współplemieńców.
Gdy do Australii dotarli Europejczycy (1788), Aborygeni zostali wysiedleni ze swoich terenów, pozbawiono ich prawa do ziemi. Byli oni mordowani i zaczęli zapadać na groźne choroby, na skutek których masowo wymierali. Do połowy lat 60. XX wieku stosowano wobec nich politykę przymusowej asymilacji. Dopiero w latach 60. XX wieku Tubylcy zaczęli występować przeciw dyskryminacji rasowej. W 1957 roku Albert Namatjira jako pierwszy Aborygen otrzymał obywatelstwo australijskie. Dziesięć lat później w referendum konstytucyjnym Australijczycy opowiedzieli się za przyznaniem rdzennej ludności praw wyborczych.
W 1971 roku Harold Thomas zaprojektował aborygeńską flagę. Kolor czarny reprezentuje Aborygenów, czerwony symbolizuje ich duchowy związek z ziemią a żółty oznacza dar życia – słońce.
Flaga ta została pierwszy raz wzniesiona na placu Wiktorii w Adelajdzie w Narodowy Dzień Aborygena (1971 r.), ale za właściwą datę jej wywieszenia przyjęto 1972, kiedy została ona umieszczona na namiocie przed gmachem parlamentu w Canberze. W 1994 roku rząd australijski oficjalnie uznał flagę aborygeńską.
- 1972-1975 – działał Departament ds. Aborygenów,
- 1976 – na Terytorium Północnym Aborygeni uzyskali legislacyjną gwarancję praw do ziemi pozostającej dotąd w rękach państwowych; w kolejnych latach także w innych stanach,
- 1990-2004 – Komisja ds. Aborygenów i Mieszkańców Wysp Cieśniny Torresa (ATSIC) – federalne programy pomocy dla społeczności i organizacji aborygeńskich,
- 2000 – demonstracje w Sydney i innych stolicach stanów o przeproszenie za tzw. „skradzione pokolenie” – dzieci zabrane rodzicom i wychowane w białym społeczeństwie,
- 2004 – Narodowa Rada Rdzennej Ludności (NIC).
Od 1984 roku poprawiła się sytuacja finansowa Aborygenów, ale pojawiły się nowe problemy jak alkoholizm i celowy wybór bezrobocia.
Współcześni Aborygeni stanowią bardzo zróżnicowaną grupę. Wielu z nich dobrze zintegrowało się z innymi członkami australijskiego społeczeństwa, ale niektórzy zostali przez cywilizację upośledzeni. Największe problemy to fatalny stan zdrowia, cukrzyca, alkoholizm, wysoka śmiertelność niemowląt i przestępczość.
W połowie lutego 2008 premier Kevin Rudd powiedział w parlamencie w Canberze symboliczene „przepraszam” – za ból i cierpienia skradzionego pokolenia, ich potomków i bliskich, przepraszamy. Matki i ojców, braci i siostry, za rozdzielanie rodzin i całych społeczności, przepraszamy. Za upokorzenia i poniżenie, które cierpieli dumni ludzie i ich wielka kultura, przepraszamy...
Na ten gest społeczność rdzennych Australijczyków czekała całe dekady.
W celu uzyskania szczegółowych informacji prosimy o kontakt.
|
