Nowy Jork               Londyn               Toruń               Sydney

Artykuły prasowe

„Magazyn Świat Podróże i Kultura”, nr 10 - sierpień 2005, nowa.magazynswiat.pl

Kultura i sztuka: Sztuka tworzona bumerangiem

Sztuka australijskich Aborygenów przez długie lata pozostawała w ukryciu. Dużą winę za to ponoszą zarówno same władze państwa-kontynentu, jak i znaczna część tamtejszego społeczeństwa traktująca „czarnych” jak dzikusów, których koniecznie trzeba nawet siłą ucywilizować nie dając im szansy na pielęgnowanie własnej kultury, wierzeń i tożsamości.
Zmiany, i to radykalne, nastąpiły dopiero wraz z hipisowską rewolucją obyczajową i jej fascynacją sztuką naprawdę pierwotną. Niedługo później pojawili się komercjalni marszandzi i ci, z których zdaniem liczyć się musiały światowe galerie i... snobi.

W tym samym nieomal czasie w samym sercu australijskiego buszu, osadzie o nikomu nic nie mówiącej nazwie Papunya w pobliżu Yuendumu, położonego z kolei jakieś 200 mil od Alice Springs wśród ludu Warlpiri narodził się ruch zwany później malarstwem pustyni. To niesamowite, nierzeczywiste i nierealne dla nas malarstwo kropkowe zrodzone najzupełniej samoistnie bez jakichkolwiek zewnętrznych wpływów, stanowiło kontynuację osobliwego nurtu w sztuce o korzeniach sięgających 30, a może i nawet 40 tysiącleci.
Forma i treść tej niezwykłej sztuki pustyni wywodzi się bowiem z tradycyjnych rysunków i mozaik na piasku, malowideł na ciele, skałach i przedmiotach sakralnych ograniczonych do skromnego zestawu kilku powtarzalnych form: kół, krętych linii, łuków, zwierzęcych i ludzkich śladów i w końcu kropek.

Zrozumieć sztukę

Dla większości z nas znaczenie ma wyłącznie to, co jest ładne i kolorowe, co się podoba lub nie, i oglądając aborygeńską sztukę sami sobie ograniczmy jej odbiór, nie będąc w stanie nawet odgadnąć intencji autora i jego jakże innego od naszego widzenia świata. A przecież od wielu już tysięcy lat sztuka ta była najściślej związana z religią i wierzeniami. Jak pisze Ryszard Bednarowicz–autor wydanej w roku ubiegłym w Poznaniu „Sztuki Aborygenów” obraz-wzór spełnia w niej znacznie szerszą funkcję niż w znanych nam powszechnie dość formalnych i dekoracyjnych pracach modernistycznych. Dla jego autora jest on nie tylko świadectwem i dowodem własności określonego terenu ale też metodą przekazu wiedzy i sekretnych treści wplecionych w mitologię i szeroką symbolikę codziennego życia.

„Wiedza, wierzenia i sztuka w tym systemie kulturowym funkcjonują nierozdzielnie i są manifestacjami świętych aktów stwórczych oraz miejsc, gdzie według wierzeń Aborygenów emanuje energia pozostawiona przez mitycznych Przodków”. Znajomość wierzeń i mitologii Aborygenów niebywale ułatwia rozumienie ich kultury, staje się pomocna w odbiorze ich sztuki od zawsze ściśle związanej z religią, której podstawą są wydarzenia nawiązujące do Czasów Stworzenia, kiedy to mityczni Przodkowie stworzyli wszystkie formacje geologiczne oraz przekazali ludziom prawa i zasady postępowania. Wśród pierwotnych mieszkańców Australii Centralnej jeszcze i dzisiaj upowszechnione jest przekonanie, że istoty ludzkie „na początku” były tylko częściowo uformowane i stanowiły swego rodzaju pośrednie formy pomiędzy światem roślin a zwierząt, a ostateczna transformacja w ludzką postać nastąpiła dopiero w wyniku przekazania ludziom duchowych wartości przez Przodków: Miodową Mrówkę, Kangura, słodki ziemniak Yams, Deszcz, Ogień, itd. Tym samym przodkami i totemami w aborygeńskiej religii mogą być zarówno zwierzęta, rośliny a nawet formacje geologiczne, zjawiska przyrodnicze takie jak deszcz lub przedmioty, jak ogień czy miód.

	obozowisko, kamień, studnia, woda okresowa,
	siedząca osoba
	dwóch siedzących mężczyzn, ogień, owoc
	grupa ludzi, cztery siedzące kobiety
	owoce, nasiona, mrówki, jajka
	tęcza, chmura, piaskowe wzgórze, kliff
	tęcza, wąż, dym, woda, krew
	wąż
	znaki wędrówek, miejsca odpoczynku
	kij do kopania, leżąca osoba, dzida
	coolamon (drewniane naczynie)
	ślady stopy
	struś emu
	kangur
	opos
	pies dingo
	dziki indyk
	kobiece naczynie (coolamon)
	larwa witchetly
	miodowa mrówka
	dziki pomidor lub inny owoc

Wyjątkowość Warlpiri

Warunki geograficzno-historyczne sprawiły, że ludy Warlpiri wykształciły inny niż sąsiedzi typ obrazowania ograniczając barwy do czterech tradycyjnych kolorów: czerni, bieli, czerwieni i żółci. Pozostali im wierni nawet i teraz, mając do dyspozycji nieznane im wcześniej materiały, na których w dalszym ciągu przedstawiane są wielkiej wagi historie mityczne związane z Bulwą Yams, Jaszczurką, Kangurem, Miodową Mrówką, Papugą Falistą Wężem i Wodą. Ta sztuka nadal łączy świat natury z kulturą i odtwarzając wyobrażenia świata człowieka żyjącego w harmonii z przyrodą i nawet obrazy malowane wyłącznie na użytek zachodniego rynku sztuki nadal przedstawiają dawne historie sakralne, których podstawą są religijne mity Czasów Stworzenia z angielska określane terminami Dreaming lub Dreamtime, które akurat niewiele mają wspólnego z ich prawdziwymi aborygeńskimi nazwami.

Komercyjny tryumf

Komercyjny sukces malarstwa kropkowego w latach 80 i 90 ubiegłego stulecia sprawił, iż sztuka Aborygenów „wywarła się” z dość rzadko odwiedzanych wystaw w muzeach etnograficznych a jej niemieckie, francuskie i amerykańskie prezentacje zostały dostrzeżone przez zawodowych krytyków, dla których chyba jednak bardziej cennym było jej podobieństwo do popularnych już w zachodnim świecie form minimalizmu, op-artu i geometrycznej abstrakcji.

Sukcesem chyba będzie również warszawska premiera „sztuki pustyni” prezentowana w sierpniu w Green Gallery przy Krzywym Kole. Prezentowane prace pochodzą z kolekcji mieszkającej od 1960 roku w Australii dziennikarki Jolanty Wolskiej, która chyba skutecznie postanowiła zainteresować warszawska publiczność twórczością jednego szczepu Warlpiri, których główną osadą jest Yuendumu, oddalone o 300 km na północny-zachód od Alice Springs w Australii Centralnej.

W celu uzyskania szczegółowych informacji prosimy o kontakt.